Asal Muasal Ngaran “Bogor”

Pangajaran 7

MACA (Maca Bedas)

ASAL MUASAL NGARAN “BOGOR”

Upama urang niténan lambang kota Bogor, di dinya aya gambar kujang anu ngandung harti yén kota Bogor téh minangka ‘barang pusaka’ warisan karuhun. Naon sababna pangna ieu kota disebut ‘barang pusaka’? Lantaran baheula di ieu tempat kungsi ngadeg Karajaan Pajajaran. Cindekna dayeuh Bogor kiwari téh patilasan karajaan Sunda anu kamashur, nyaéta Karajaan Pajajaran. Pajajaran carem dina taun 1579 sanggeus dirurug ku pasukan Maulana Yusuf ti Banten.

Ti mana asal-muasalna ngaran “Bogor” téh?

Ngaran hiji tempat ilaharna sok didasaran ku ayana ciri atawa karakter anu husus minangka punjulna éta tempat ti tempat séjénna. Sagédéngeun éta aya ogé anu dumasar kana kasang tukang sajarah atawa pertiwa anu kungsi kajadian. Anu puguh ngara hiji tempat téh ngandung unsur filosofis atawa simbolis anu luhur ajénna.

Nya kitu ngaran Bogor ogé Aya sasaraha pamadegan para ahli anu nétélakeun asal-muasal ngaran Bogor téh. Pamadegan anu kahiji nerangkeun yén Bogor téh cenah asalna tina “Buitenzorg”, nyaéta ngaran resmi dayeuh Bogor dina mangsa penjajahan Walanda. Buitenzorg téh basa Walanda anu hartina “teu aya urusan”. Pikeun niiskeun pikir tina rupa-rupa urusan kapamaréntahan, Gustaaf W. Van Imhoff nu harita jadi Gubernur Jendral merelukeun tempat anu tiis tingtrim, jauh ti pusat pamaréntahan Batavia. Nya dipilih hiji tempat anu tuluy dingaranan Buitenzorg. Ti dinya sajarha éta ngaran téh.

Ceuk pamadegan anu tadi, Buitenzorg téh diucapkeun ku létah urang Sunda mah jadi Bogor. Ieu pamadegan téh henteu katarima ku balaréa, karasa dijieun-jieun, lantaran kecap buitenzorg jadi bogor téh jauh teuing. Eukeur mah létah urang Sunda jaman harita geus bisa ngucapkeun sababaraha kecap basa Walanda, upamana baé kecap buitenzorg jadi “bétensoreh”, Ziekenhuis (rumah sakit) jadi “sinkenhes”, borg (jaminan) jadi “boreh”, jsb.

Pamadegan anu kadua nétélakeun yén “Bogor” téh asalna tina boghar atawa baqor tina basa Arab anu hartina sapi. Pangna kitu lantaran cenah di Kebon Raya aya patung sapi. Pamadegan ieu ogé henteu katarima, lantaran henteu mernah dina soal urutan waktu (anakronisme). Ngaran “Bogor” geus aya sarta dipikawanoh saméméh Kebon Raya dijieun dina taun 1817. ari patung sapi dipindahkeunana ti kolam kuno ka kotabaru ka Kebon Taya téh dina pertengahan abad ka-19.

Pamadegan anu katilu nyebutkeun yén ngaran “Bogor” asalna tina bokor (wadah tina kuningan). Ieu pamadegan henteu dumasar kana alesan anu jéntré, sanajan lamun ditingal tina élmu basa (fonologi), hurup k dina basa Sunda aya anu robah jadi g, contona dina kecap kumasép jadi gumasép, kecap angkeuhan jadi anggeuhan. Cindekna kecap bokor jadi bogor téh bisa kaharti, ngan éta pamadegan téh henteu didasaran ku kasang tukang sajarah.

Pamadegan anu kaopat, anu leuwih kaharti sarta katarima ku balaréa, nyebutkeun yén kecap “Bogor” téh pituin tina basa Sunda, hartina tunggul kawung. Ieu pamadegan dumasar kana carita pantun “Ngadegna Dayeuh Pajajaran” anu dicaritakeun ku Ki Cilong.

Tah di dinya, ku andika adegkeun éta dayeuh laju ngaranan Bogor

Sabab bogor téh hartina tunggul kawung

Ari tunggul kawung

Émang géh euweuh hartina

Euweuh sotéh ceuk nu teu ngarti

Dina éta carita pantun ditétélakeun yén tunggul kawung téh aya punjulna ti nu séjén. Lamun dijieun tetengger, bisa kuat mangpuluh-puluh taun. Lamun ku urang kadupak atawa katajong, matak bohak sarta borok bari moal geuwat cageur. Jeung poma cenah tunggul kawung mah ulah dipaké kékéséd, pamali matak cilaka.

Cindekna ngaran “Bogor” nu hartina tunggul kawung téh ngandung siloka anu kudu disurahan ku urang anu hirup di alam kiwari. Urang Sunda téh kudu kawas tunggul kawung, kudu kuat sarta ulah ‘katincak’ ku deungeun.

(tina Sabasa 1B kaca 11 – 13)

Jawab Pananya di handap !

1. Naon sababna kota Bogor disebut “barang pusaka”?

2. Hal naon baé anu ngadadasaran ngaran hiji tempat téh?

3. Naon hartina buitenzorg téh? Naon sababna kota Bogor baheula dingaranana buitenzorg?

4. Naon anu jadi alesan yén “bogor” téh asalna tina “baqor”

5. Pamadegan anu mana anu katarima ku balaréa ngeunaan asal muasal ngaran “Bogor” téh? Naon sababna?

Diserat deui ku Hĕrni Hĕrningsih (nu ngurus blog), tina buku : Sabasa 2B (Pangajaran Basa Sunda Pikeun Siswa SMP di Kota Bogor), MGMP Basa Sunda Kota Bogor, Drs. Ahmad Hadi (Editor), Tangerang:Pamulang, citakan munggaran, 2004.

Tinggalkan komentar

Belum ada komentar.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s