Tatakrama Urang Sunda

Pangajaran 3

MACA (Maca Ngilo)

Baca ieu wacana sing imeut!

TATAKRAMA URANG SUNDA

Hidep tangtu kungsi ngadéngé istilah tatakrama. Geuning sok aya nu nyarita “Kudu boga Tatakrama atuh ari hayang diajenan ku batur ma.” Atawa, “Ih, jelema téh teu maké tatakrama, ngomong bari tipoporongos kitu.”

Naon ari tatakrama téh? Tatakrama asalna tina basa Sangsekerta; tata hartina aturan atawa palanggeran; krama hartina hormat. Jadi tatakrama téh aturan dina ngahormat atawa aturan sopan santun anu disaluyuan ku warga masarakat, pikeun silih ajénan jeung nu lian.

Unggal bangsa atawa suku bangsa ngabogaan tatakrama séwang-séwangan saluyu jeung tradisi sarta ajén moral anu dianutna. Urang Sunda tangtu waé boga tatakrama anu mandiri, anu jadi ciri urang Sunda. Ieu tatakrama téh ngawengku aturan dina anggah-ungguh (gerak anggota badan) jeung aturan dina omongan atawa basa anu digunakeun.

Tatakrama anu patali jeung anggah-ungguh upamana baé, cara sasalaman, cara diuk (awéwé kudu émok, jsb), awak rengkuh lamun nyarita jeung jalma anu dihormat, jsb.

Aru nu patali jeung omongan atawa prak-prakan ngagunakeun basa, urang Sunda boga aturan anu husus, nyaéta undak-usuk basa. Undak-usuk basa téh tahapan atawa panta-pantana basa, atawa luhur-handapna ajén basa anu dilarapkeun saluyu jeung jalma anu diajak nyarita. Dina basa Sunda aya nu disebut basa lemes, basa sedeng (loma), jeung basa kasar.

Para ahli basa Sunda sapamadegan yén lahirna undak-usuk basa Sunda téh dipangaruhan ku basa Jawa sabada tanah Sunda utamana Priangan, kaeréh ku Mataram dina abad ka-17. dina mangsa harita, para dalem jeung kaom ménak Sunda mindeng ngayakeun hubungan, séba upeti jeung sajabana jeung kaom ménak Jawa di Mataram. Éta hubungan sosial tuluy nimbulkeun ayana pangaruh budaya Jawa kana budaya urang. Lain undak-usuk basa baé, tapi ogé dina widang kasenian, nyaéta tembang guguritan (pupuh).

Saméméh abad ka-17 dina basa Sunda henteu aya unda-usuk. Kabuktian dina naskah-naskah buhun saperti Carita Parahiyanan atawa Carita Ratu Pakuan anu ditulis dina abad ka-16, henteu ngagunakeun undak-usuk basa sakumaha anu kapanggih ku urang kiwari.

Sabada pangaruh Mataram beuki nyosok ka urang, undak-usuk beuki subur mangaruhan basa Sunda. Ceuk katerangan hasil panalungtikan Coolsma, ahli basa urang Walanda, aya 300 kecap lemes jeung 275 kecap kasar basa Sunda anu asalna tina basa Jawa, ngan cara makéna sok dipacorokkeun. Upamana baé kecap abot, anom, bobot, impen, lali, pungkur, sasih, jsb. anu dina basa Sunda lemes, ari dina basa Jawa mah kasar. Kitu deui, kecap béja, bulan, datang, pindah, suku, tumpak, jsb. anu dina basa Sunda kasar, ari dina basa Jawa mah lemes.

Undak-usuk basa tuluy mekar saluyu jeung kamekaran jaman. Anu tadina ngan dipaké keur ngahargaan ka kaom ménak wungkul, ayeuna dipaké ka saha baé anu sakuduna dihormat. Ieu parobahan utamana sanggeus nagara urang merdéka taun 1945.

Tepi ka danget ieu undak-usuk terus diparaké urang Sunda, sabab geus gumulung jadi ajen-inajen, jadi tatakrama urang Sunda dina silih hormat jeung silih hargaan jeung nu lian. Minangka salah sahiji banda warisan budaya, undak-usuk basa ku urang kudu dipaké dina kahirupan sapopoé.

(tina buku Sabasa 2A kaca 49 – 51)

Jawab pananya di handap!

1. Jelaskeun naon anu dimaksud tatakrama!

2. Sebutkeun dina aturan naon waé urang Sunda boga tatakrama téh!

3. Tuliskeun conto tatakrama Sunda anu patali jeung anggah-ungguh!

4. Naon anu dimaksud undak usuk basa? Aya sabaraha tahapanana? Naon Gunana?

5. Saha anu nalungtik undak usuk basa? Informasi naon anu katarima ku urang tina panalungtikanana?

6. Naon sababna tepi ka ayeuna undak-usuk basa terus diparaké ku urang Sunda?

Diserat deui ku Hĕrni Hĕrningsih (nu ngurus blog), tina buku : Sabasa 2B (Pangajaran Basa Sunda Pikeun Siswa SMP di Kota Bogor), MGMP Basa Sunda Kota Bogor, Drs. Ahmad Hadi (Editor), Tangerang:Pamulang, citakan munggaran, 2004.

About these ads

4 Komentar

  1. nuhun,boleh upload gambarnya di blogku ga teh?

    • boleh, mangga… da eta ge kenging mulungan.

  2. ah elah da ada tabelnya!!

    • tabel naon jeeehhhh….??? dina buku aslina ge teu aya tabelna….


Comments RSS TrackBack Identifier URI

Berikan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

Ikuti

Get every new post delivered to your Inbox.